Tarihsel Süreçte Takvim

Çok önceki uygarlıklarda bugünle kıyasla oldukça sistematik kabul edilecek takvimler söz konusudur. Mesela Eski Mısır’da bir sene 12 ay her biri 30 gün olmak üzere toplam 360 günden oluşur. Buna 5 gün ilave edilir. Gerçek güneş senesi Mısır takvime göre 6 saat daha uzundur. Bu durum Mısırlılar tarafından bilinmektedir. Buna karşın onlar bunu bir problem olarak görmemişlerdir. Takvim hesaplamalarından bağımsız olarak, gökyüzünün en parlak yıldızı Sirus’un döngüsel olarak ortaya çıkması Mısırlılar için oldukça anlamlıdır. Mesela bu yıldızın görünmesi ile Nil nehrinin yakında taşacağını tecrübe ile öğrenmişlerdir. Mısırlar bu gibi önemli olaylarla takvim arasında doğrudan bir ilişki kurmadıklarından takvimlerini yenileme ihtiyacı da duymamışlardır.

Mısır takviminin yanında Babil ve Musevilerin takvimi de Gregoryen Takviminin öncülleri olarak kabul edilebilir. Musevi takvimine göre en önemli zaman birimi haftadır. Haftayı zaman birimi olarak kullanan uygarlık M.Ö 3. yüzyılda Babillilerdir. 7 sayısı ön Asya’da kutsal olarak kabul edilir. Babilliler haftanın yedi gününe çok ilginç bir biçimde 7 gezegenin adını vermişlerdir. Güneş, Ay, Mars, Merkür, Jüpiter, Venüs ve Satürn. 7 günlük hafta anlayışı M.Ö. 3. yüzyılda Museviler tarafından da kullanılmaya başlanmış, haftanın günleri cumartesiye kadar (Şabat) numaralandırılmıştır. Son bin yılda mevcut takvim sisteminde birçok reform yapılmış, eskiler yenilerle değiştirilmiş, bazen günler eksik kabul edilmiş, bazen artık günler oluşmuş bazen de dönemler farklı ölçütlere göre değerlendirilmiştir. Bu bağlamda sadece hafta zaman birimi kendini hemen hemen bütün takvimlerde korumuştur. Hafta yaklaşık 2000 seneden beri zaman birimi anlamında değişmeden kalabilmiştir.

Eski Roma’nın kullanmış olduğu takvimde, başlangıç olarak Roma’nın kuruluşu kabul edilmiştir. Buna rağmen senelerin sayılması sırasında Roma’nın kurulmasına rakamsal olarak bir değer verilmediğinden dolayı takvimin başlangıç tarihi tam olarak tespit edilememektedir. Sene isimleri genel olarak o dönemde iktidarda olan kralın ismine atıfla verilen eski Roma takviminde hesaplar ay yılına göre ayarlanır ve sene 10 aya bölünürdü. Bu takvimdeki ay isimleri, Martius, Aprilis, Maius, Junuis, September, Oktober, Novemberi, Januarius, Februarius ve Quintilis’tir. Bu takvimde Musevilerden farklı olarak haftanın başlangıç günü pazar olarak kabul edilmiştir. Bu zamandan beri Pazar günleri dirilmenin hatırlanması olarak Hıristiyanların kutsal günü olarak kabul edilmiştir.

Bunlardan başka Çinlilerin, Budistlerin, Kıptilerin, İranlıların ve Bahailerin kendilerine has birer takvimleri var ise de Gregoryan Takvimi tüm dünya ülkeleri tarafından kabul görerek kullanılmakta olup uluslararası ilişkiler, ticaret, kültür ve sanat faaliyetlerinin ortak takvimi haline gelmiştir. 

Sözlük dili ile “doğrultmak, düzeltmek; değerini belirlemek” anlamlarına gelen takvim kelimesi, terim olarak “bir olayın belli bir başlangıca göre akıp giden zaman içerisindeki yerini, boyutlarını verme” ve “bunu veren belge” demektir. Söz konusu boyutlar yıl, ay, gün sayısı ve gün adı şeklinde belirlenmiş olduğundan, takvim, kısaca zamanı günlere, aylara, yıllara bölme metodudur denilebilir.

İnsanlar zamanı ölçerken, ölçü aracı olarak güneşi ve ayı kullanmışlardır. Güneşi kullananlar, dünyanın, güneş etrafındaki bir tam dönüşünü esas almışlardır ki bu süre 365 gün 6 saattir ve bu şekilde oluşturulan takvimlere de ''Güneş Takvimi” denilmektedir.

Ay'ı kullananlar ise ayın dünya etrafında 12 kez dönmesini, 12 x 29.5 = 354 günü esas almışlardır. Bu şekilde oluşturulan takvime de “Ay Takvimi” denilmektedir.