12.01.2000 - Gizli İş, Merhamet, Hak

Eûzübillâhimineşşeytânirracîm. Bismillâhirrahmânirrahîm.

Elhamdülillâhi Rabbi’l-âlemîn. Hamden kesîran tayyiben mübâreken fîhi. Alâ külli hâlin ve fî külli hîn. Ve’s-salâtu ve’s-selâmu alâ seyyidi’l-evvelîne ve’l-âhirîn Muhammedini’l-Mustafa ve alâ âlihî ve sahbihî ve men tebiahû bi-ihsânin ilâ yevmi’l-cezâ.

Emmâ ba’d.

Fe-kâle’n-nebiyyü sallallahu aleyhi ve sellem;

وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، مَا عَمِلَ أَحَدٌ قَطُّ سِرًّا إِلَّا أَلْبَسَهُ اللهُ رِدَاءً عَلَانِيَةً. إِنْ خَيْرًا فَخَيْرٌ، وَإِنْ شَرًّا فَشَرٌّ. ابْنُ جَرِيرٍ عَنْ عُثْمَانَ.

Vellezî nefsü muhammedin bi-yedihî mâ ‘amile ehadün kattu sirran illâ elbesehullâhü ridâen ‘alâniyeten in hayran fe-hayrun ve in şerran fe-şerrun.

Osman radıyallahu anh’dan rivayet olunduğuna göre Peygamber sallallahu aleyhi vessellem şöyle buyurmuş:

Vellezî nefsü muhammedin bi-yedihî.

"Şu Muhammed’in canı elinde olan Allaha yemin olsun ki"

"Canı elinde olan" ne demek?

İsterse hayatını devam ettirir, yaşatır. İsterse canını alır, vefat ettirir. Hayatı ona bağlı. Allaha bağlı yani. Herkesin hayatı Allaha bağlı. Peygamber Efendimiz Allah’a böyle işaret edip, böyle yemin ediyor. "Şu Muhammed’in canı elinde olana yemin olsun ki" Yani Allaha yemin olsun demek istiyor.

Mâ ‘amile ehadün kattu sirran illâ elbesehullâhü ridâen‘alâniyeten. "İnsanın birisi gizli bir iş yaparsa, Allah onu açığa çıkartır. Aşikâre bir elbise giydirir" diyor. Yani açığa çıkartır, gizli kalmaz. Aradan yıllar geçiyor adamın çuvalını buluyor, kimin öldürdüğünü buluyorlar, katil yakalanıyor.

İn hayran fe-hayrun. "Hayırlı bir işi gizli yapmışsa; Allah o hayrı, hayırlı bir şekilde ortaya çıkartır. Günahlı, haramlı, şerli, kötü bir iş yapmışsa Allah onu meydana çıkartır. Sonunda hiçbir şey gizli kalmaz Allahu Teâlâ hazretlerinin ilahi kanunu böyledir.

Onun için bizim yapmamız gereken iş, yalnız olduğumuz zaman, gizli olduğumuz zaman da Allah’ın seveceği güzel işleri yapmaktır. Çünkü mutlaka ortaya çıkacak. Mutlaka belli olacak.

Onun için ayağımızı denk alalım, aklımızı başımıza devşirelim, toplayalım. Tenhada da olsak, kalabalıkta da olsa yalnız da olsak, beraber de olsak insanlarla, gizli de olsa, açık da olsa, Cenâb-ı Hakk’ın seveceği, alnımızın açık olacağı, duyulmasından korkmayacağımız güzel iş yapalım.

Tertemiz. Fark etmez.

"Yanımda insan var veya yok, polis görüyor veya görmüyor. Mahkemeye verileceğim veya verilmeyeceğim, hiç fark etmez. Her zaman güzel iş yaparım. İnsanlar görse de görmese de, dağ başında da olsa, başka yerde de olsa hiç kimsenin olmadığı tenhada da olsa güzel iş yapmarım." diye güzel iş yapmalıyız. Çünkü Allah onu aşikâr edecek, meydana çıkartacak, vaad ediyor.

İkinci hadîs-i şerîf.

وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ، إِنَّ الْعَبْدَ لَيَأْتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَلَهُ حَسَنَاتٌ أَمْثَالُ الْجِبَالِ الرَّوَاسِيِّ، يَظُنُّ أَنَّهُ سَيَدْخُلُ بِهَا الْجَنَّةَ، فَلَا تَزَالُ مَظْلِمَتُهُ تَأْتِيهِ، حَتَّى مَا يَبْقَى لَهُ حَسَنَةٌ، وَحَتَّى يُجْعَلَ عَلَيْهِ أَمْثَالُ الْجِبَالِ الرَّوَاسِيِّ، وَيُؤْمَرُ بِهِ إِلَى النَّارِ. الدَّيْلَمِيُّ عَنْ جَابِرٍ.

Vellezî nefsü muhammedin bi-yedihî

Yine aynı şekilde başlıyor. "Şu Muhammed’in canı elinde olana, yaradan Allah’a andolsun ki;" Muhammed’i yaşatan, Muhammed’in hayatını veren, Muhammed’e bu canı veren Allaha and olsun ki demek yani.

Allaha yemin olsun ki;

İnne’l-‘abde le-ye’tî yevme’l-kıyâmeti.

"Kul, kıyamet gününde, mahkeme-i kübra’ya, terazinin başına, mizanın başına yanına gelir."

Ve lehû hasenâtün emsâlü’l-cibâli’r-revâsiyyi.

"Yüce dağlar gibi iyilikleri olarak, mizanın başına gelir." Çok sevaplarla gelir.

Yezunnu ennehû se-yedhulü bihe’l-cennete.

"Sanır ki bu dağlar gibi, yüce dağlar gibi sevaplarla cennete girecek." Öyle sanır. Yalçın yüce dağlar gibi sevaplarla mizanın başına gelir ve o sevaplarla cennete gireceğini sanır. Amma,

Fe-lâ tezâlü mazlimetühû te’tîhi.

Mahkeme-i Kübra da olduğu için, "yaptığı haksızlıklar bir bir ortaya gelir." Falanca insanın malını almış, falanca insana borcunu vermemiş, filanca insanı kandırmış, filanca insanı üzmüş, filanca mazlumun ahını almış. Şu haltı yemiş, bu işi yapmış, bunu yapmış bunu yapmış, bunlar bir bir gelir.

Çünkü hepsi kaydediliyor. Hiçbirisi unutulmayacak.

Ne kadarı unutulmayacak?

Güneş ışığı vurduğu zaman, ışıkta uçuşan tozlar kadar iyilik bile unutulmayacak. O tozlar kadar kötülük bile unutulmayacak. Hepsi hesaba girecek. Unutulma yok, unutma yok. Cenâb-ı Hakk’ın işinde kulun yaptığını unutmak yok. Hepsi hesaba girecek. Bu haksızlıklar gelir, tabi haksızlıklar gelince, haksızlık yapılan kimse bunun sevabından alır. Mahkeme olurlar, haklı çıkar Allah’ın divanında. "Peki al bakalım hakkını" O sevaplardan alır götürür, alır götürür. Boyuna sevaplardan alıp götürüyorlar. Gider, gider, gider...

Hattâ mâ yebgâ lehû hasenetün.

"Nihayet o yalçın dağlar gibi iyiliklerden ortada bir şey kalmaz." Çünkü herkes aldı aldı götürdü hakkını. Kalmadı sevabı, terazinin başında, daha hesapta bitmedi.

Ve hattâ yüc’ale ‘aleyhi emsâlü’l-cibâli’r-revâsiyyi.

"Dağlar gibi veballer onun omuzuna da yüklenir." Çünkü insanın sevabı bitti mi, hak sahibi ondan alacak sevap bulamadı mı, kendisinin günahını ona bırakır. Alacağı sevap kadar günahını ona bırakır, hafifler. Hafiflemek de iyi. Ya hafifleyecek, günahını verecek, kurtulacak. Ya da sevap alacak kurtulacak. Böylece hasenesi kalmayınca, yalçın dağlar gibi haseneleri kalmayınca, gelen adamlar da bitmeyince, "Ya Rabbi bu adam bana da zulmetmişti. Benim de hakkımı yemişti." Dullar, yetimler hepsi dikiliyor başına. Adam bakan olmuş, adam reisi cumhur olmuş, adam komutan olmuş, adam olmuş herkesin hakkını yemiş. Askerin hakkını yemiş, yetimin hakkını yemiş, dulun hakkını yemiş. Şimdi herkes geliyor hakkını, iyiliği kalmayınca, kötülüğünden oraya Allah bıraktırıyor.

Ne kadar sevap alacaktın?

Şu kadar ton sevap alacaktım.

O kadar ton günahını bırak buraya.

Ve sonunda bu adamın, yalçın dağlar gibi terazisinin başında, yanında veballeri, günahları birikir. Yalçın dağlar gibi sevapla gelmişti, onlar tükendi, yalçın dağlar gibi veballer birikir oraya.

Ve yü’meru bi-hî ile’n-nâri.

Cenâb-ı Hak hesabın sonunda, "atın bunu cehenneme" der, o dağlar gibi sevaplarla mizanın başına evvelce gelen adam, cehenneme atılır.

Bu neyi gösteriyor?

Birinci hadîs-i şerîfle ilgili biraz. Hiç kimsenin hakkını yemeyeceğiz. Hiç kimseye haksızlık yapmayacağız. Yapabildiğimiz kadar iyilik yapacağız; sermayemizi, sevabımızı artırmaya çalışacağız. Başka çare yok! Mahkeme-i kübra var. Ahiret var. Ahirette, böyle ciddi bir muhakeme var. Sonunda iflas edip cehenneme düşmek olabileceği için, hiçbir kimsenin hakkını yememek, hiçbir kimseye haksızlık yapmamak, hiçbir mazlumun ahını almamak lazım.

Dedelerimiz böyle yapmışlar. Pırıl pırıl yaşamışlar kimsenin malına el uzatmamışlar. Elmasını bile koparmamışlar. Elmasını ısırmışsa bile "ay bu benim elmam değil" diye çıkarmış ağzından.

Derenin üstünde akıp giden bir elmayı görmüş, çayırda ders çalışan çocuk, medrese talebesi. Elma, suyun üstünde gidiyor uzanmış almış, hart diye elmayı ısırmış. Sonradan düşünmüş "ben bu elmayı ısırdım ama bu benim elmam değil. Niye ısırdım ben bunu?" Yemedi de. Isırdı sadece. "Ben bu elmanın yerini bulayım, sahibini bulayım, helallik isteyeyim." demiş. Çalışmayı bırakmış, kitabı koltuğun altına almış; derenin boyunca, bu elma hangi ağaçtan düşmüştür diye bakına bakına gitmiş. O elmayı bulmuş, ağacını bulmuş, tarlanın sahibini bulmuş. Demiş ki;  Efendi kusura bakma, ben çayırda ders yapıyordum, kitap okuyordum. Suyun üzerinde sizin ağaçtan bu elma düşmüş, ben bunu aldım ısırdım. Sonra aklım başıma geldi. Hakkını helal et." demiş. Adam bakmış, elinden elma düşüp gitti. Zaten gitmişti. Suya düşmüştü. Bu da gelmiş, gitmiş olan elmayı ısırdım diye hak istiyor. Adamın hoşuna gitmiş. Nazlanmış.

"Olmaz, hakkımı helal etmem." demiş.

"Ya yapma, etme, kusuruma bakma ödeyeyim."

"Olmaz. Hakkımı helal etmem, şartım var." demiş.

"Nedir şartın?"

"Bizim evde benim bir kızım var. Kimse almadı, evde kaldı. Bir gözü kör, sağır, kolları çolak, ayakları topal" demiş.

Bu durumda kör, topal bir kızı kim alır?

Dünya güzeli istiyor. Tornadan çıkma kız istiyor. Gençlere "tamam evlendirelim" diyorsun. "Filanca kimsenin kızı var git iste" diyorsun. Bilmem şöyle olsun böyle olsun, bir sürü şart, bir sürü şekil vs. falan.

"Bu kızı kimse almaz. Bununla evlenirsen hakkımı helal ederim."

"Peki evlenirim. Yeter ki sen hakkını helal et." demiş.

Evlenmiş, düğün dernek olmuş. Kızı daha görmedi. Kızı görmeden evlenmiş. Analar beğenir; düğün dernek olurdu.  Damat, gelini bilmezdi. Şöyle duvağını kaldırıp bakınca "benim kısmetim buymuş." derdi.

Nasrettin Hoca'yı evlendirmişler. Peçeyi kaldırmış, bakmış ki korkunç çirkin bir kadın. Allamışlar, pullamışlar Hocayı kandırmışlar, çirkin bir kızla evlendirmişler. Hoca, kızın yüzüne bakmış berbat, çok fena... "Ben şimdi cıngar çıkarsam, bu işi bozsam boşasam iki ev yıkılacak. O tarafta yıkılacak, bu tarafta yıkılacak. Çifte zarar olacak. Kabul edeyim de bir ev yıkılsın" demiş.

Bu adam da, delikanlı da, elmayı ısıranda, düğün olmuş, daha gelini görmedi. Düğün bitmiş, yatsı namazını camide kılmışlar, güveyi gerdek evine götürmüşler. Bismillâhirrahmânirrahîm, Odaya girmiş, bakmış ki geline ortalığı aydınlatıyor; dünya güzeli bir kız, ay gibi yüzü var, hilal gibi kaşları var, samur gibi saçları var, elma gibi yanakları var, kiraz gibi dudakları var, selvi boylu, güzel huylu, tatlı dilli... Aman Allahım, hemen geri dönmüş. Dosdoğru kayınpedere gitmiş.

Demiş ki; "efendim bir yanlışlık var."

Niye evladım demiş?

"Olmadı bu işte bir yanlışlık var." demiş.

Ne var evladım demiş? Kızın babası, kayınpeder telaşlanmış.

"Sen bana benim kızım topal dedin, kör dedin, sağır dedin, çolak dedin, hasta dedin, sakat dedin, bilmem ne dedin. İçerde dünya güzeli bir kız var, yanlışlık var, bir yanlışlık oldu."

Adam gülmüş. Evladım, ben o lafları sana rumuzlu söyledim. Gözü kör dediğim, sanki kör gözlüymüş gibi, benim kızım namahrame hiç bakmadı. Kulağı sağır dediğim hiç namahremden bir söz işitmedi. Eli çolak dediğim; benim kızımın eli hiç harama uzanmadı. Ben bunu tam müslüman olarak yetiştirdim hiç harama bulaştırmadım. Seni de baktım ki çok dindar çocuksun. Bir elmayı bir ısırmaktan dolayı bile bu kadar kötü şartlara razı oldun, kör topal bir kızla evlenmeye bile razı oldun. Anladım ki sen de çok iyi bir insansın, o  sana uygun, sen ona uygunsun. Ben bu işi rumuzlu söyledim. O benim söylediğim kızım odur. Allah mes’ud etsin." demiş.

Evlenmişler. Evlendikten sonra çocukları olmuş. Bu çocukları rahmetli anam söylerdi de, bilmem kaç günde hemen Kur’an-ı Kerîm’i sökmüş, böyle çok kısa bir günde hafız olmuş.  Çok kısa bir gündü ama ben gününü unuttum. Ondan sonra eve gelmiş sevine sevine. "Anne

bugün şu başarıyı kazandım, şöyle oldu." O mübarek kadın, annesi "ah evladım senin baban o elmayı ısırmasaydı çok daha kısa yapacaktın bu işi" demiş.

Helal lokma bu kadar önemli.

Böyle kimsenin hakkını yemeden yetişmek bu kadar önemli. O zaman evlat da hayırlı oluyor. Evlatlar hayırlı değil. Asi, anaya babayı dinlemiyor. Neden?

Sen ona ne yedirdin?

Nasıl yetiştirdin?

Dinini öğrettin mi?

Öğretmedim.

Ne bekliyorsun? Ne ektin de, ne bekliyorsun? Ne diktin de, ne istiyorsun?

Bakmadın ki, çalışmadın ki... Ondan sonra şikayet.

Allah hepimize evlatlarımızı güzel yetiştirmeyi nasip etsin.

Bir hadîs daha okuyorum bitiriyorum.

وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، لَا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلَّا رَحِيمٌ. قَالُوا: كُلُّنَا رَحِيمٌ. قَالَ: لَا، حَتَّى يَرْحَمَ الْعَامَّةَ. الْحَكِيمُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، الْحَكِيمُ عَنِ الْحَسَنِ مُرْسَلًا.

Vellezî nefsî bi-yedihî

"Canım elinde olan Allaha yemin olsun ki" Bana, şu hayatı veren Allaha yemin olsun ki demiş oluyor.

Lâ yedhulü’l-cennete illâ rahîmün.

"Cennete ancak merhametliler girecek." Merhametsiz girmeyecek. Ancak merhametli girecek.

Dediler ki;

Kâlû küllünâ rahîmün.

"Ya Resûlullah hepimizin acıması, merhametliliği vardır."

Kâle lâ.

"Hayır sizin öyle dediğiniz cinsten değil."

Hattâ yerhame’l-‘âmmete.

"Bütün müslümanlara acıyıncaya kadar." Tüm müslümanlara acıyacak, merhametli olacak. Birisine, kendi yakınına vs. değil, herkese merhametli olacak. Belki müslümanlara değil, bütün insanlara merhametli olacak. Böyle giderse cehenneme düşeceğini bilir, acır, kurtarmaya çalışır.

Müslümana acıyacak, Boşnak’a acıyacak, Kosava’lıya acıyacak, Cezayirliye acıyacak, Mısırlıya acıyacak; herkese acıyacak. Zulüm gören herkese acıyacak. Herkesin iyiliğini isteyecek. Bu temiz kalplilik, bu merhametlilik olmayınca olmaz. Herkese acıyacak. Herkese karşı güzel duygular olacak.

Allahu Teâlâ hazretleri hepimizi, içi güzel duygularla dolu, pırıl pırıl, gizli zamanlarında da, yalnız olduğu zamanda, kimse görmediği zamanda, iyi insan olarak davranan, her işi güzel olan, iyi, olgun müslüman olarak yaşamaya muvaffak etsin.

Allah hepinizden razı olsun.

Es-selâmü aleyküm ve rahmetullâhi ve berekâtühû.

El Fâtiha.